Alles stroomt

Alles stroomt is typisch zo’n uitspraak uit het jaar kruik, waar je als modern mens van denkt: wat hebben we eraan?
Nou. Eigenlijk erg veel. De uitspraak ‘alles stroomt’ komt van het Griekse ‘panta rei’. En dit is een stroming uit de Griekse filosofie. Een andere zeer bekende uitspraak van diezelfde school is ‘ je kunt niet twee keer in dezelfde rivier stappen’.
Klinkt raar nietwaar? Wat bedoelen ze daarmee? Hoezo kan dat niet? Ik loop gewoon naar een rivier, loop er doorheen en morgen doe ik dat nog een keer. En heb meteen bewezen dat dat wel kan.
Aha! Schijn bedriegt. Want het lijkt weliswaar alsof je in hetzelfde water stapt, maar de rivier is allang verder gestroomd. Het zijn niet dezelfde watermoleculen als gisteren. En ook de oever is, hoe onmerkbaar ook, veranderd. Maar niet alleen de rivier is veranderd. Ook jij. Jij bent niet dezelfde persoon als je gisteren was. Alles is in beweging. Alles stroomt.
Er is constante vernieuwing. Dat zie je overal. In de keuken bijvoorbeeld, kookten we vroeger met vuur, toen op gas, en tegenwoordig koken we zelfs met elektriciteit. En dat schijnt niet makkelijk te zijn, koken op stroom. Dan heb je weer andere soorten pannen nodig, en je kunt niet goed zien hoe hoog je spreekwoordelijke vuur staat. Koken op stroom is vooral in nieuwbouwhuizen populair omdat daar eenvoudigweg geen gasaansluiting is. De meest moderne versie van elektrisch koken is het koken door middel van een inductiekookplaat. In plaats van een verwarmingsspiraal of halogeenlamp zit er een elektromagnetisch veld onder de keramische plaat. Wanneer er een pan op de plaat wordt gezet, worden de moleculen in de bodem van de pan door het elektromagnetische veld aan het trillen gebracht en warmt deze op. De pan wordt dus niet indirect (via een warme plaat), maar direct verwarmd.
En dat brengt ons dan meteen op het inductieprobleem. Iets waar we de laatste tijd erg veel last van hebben.
Er zijn twee manieren als we ergens over willen filosoferen: inductief en deductief. Als we inductief gaan denken, dan houdt dat in dat we iets proberen te generaliseren op basis van enkele observaties. Dus we zien over het algemeen alleen zwarte raven en zeggen dan dat alle raven zwart zijn.
We gebruiken inductie eigenlijk constant; door inductie gaan we ervan uit dat de toekomst er net zo uit zal zien als het verleden. Ik heb vroeger heel veel koffie gedronken en dat bleek nooit vergif te zijn. Dus ik mag aannemen dat als ik morgen weer koffie drink, dat ik het weer overleef. Als ik in de regen ging staan, dan werd ik nat, dus ik mag aannemen dat als het morgen regent en ik ga buiten staan, dat ik dan weer nat word.
Het is toch wel opmerkelijk dat we van zulke zaken uitgaan, terwijl inductie eigenlijk een redelijk onbetrouwbaar instrument blijkt te zijn. Het kerstkonijn wordt elke ochtend wakker en denkt dat er geen vuiltje aan de lucht is. Tenslotte is hij elke dag gezond wakker geworden. Tot kerstochtend natuurlijk. Dus het verleden is niet zo’n bruikbare barometer. Maar omdat inductie vroeger dus goed bleek te werken, blijven we zo denken. Lekker vicieus, nietwaar?
Dit geldt ook voor de huidige crisis. De vorige is altijd minder erg dan de huidige. Kijk maar om u heen. En toch nemen we maatregelen om een crisis te voorkomen die net zo erg is als de huidige. Dat gaat dus niet werken! Want de volgende is van een andere (en vermoedelijk grotere) orde.

Het draait allemaal om geld en geld moet rollen is de uitspraak. Aan de andere kant hebben we het wel over een geldkraan. En daar komt toch niks uit rollen? Daar stroomt het uit. Dat is de functie van een kraan, daar komt iets vloeibaars uit. Behalve dan smurfen, want die komen ook uit een waterkraan. Hoewel… ze zeggen zelf dat ze door een waterkraan kunnen. Dus vermoedelijk zwemmen die blauwe ettertjes gewoon tegen de stroom in!
Misschien ook niet, in induceer dit alleen. Want daar ging het over. Zonder inductie zouden we nooit mensen op de maan hebben gekregen (en dankzij mensen op de maan hebben we anti-aanbakpannen die we gebruiken in de keuken om bijvoorbeeld elektrisch mee te koken). Ook de wetenschap is gebaseerd op inductie. Hoewel er natuurlijk altijd de kans is dat de zon morgen niet opkomt, of dat de economie niet groeit, ondanks wat de beursgoeroes ons vertellen. Ook kan de volgende crisis nog harder aankomen dan de vorige, maar dat wisten we niet want we baseerden ons op getallen uit het verleden.
Alles veranderd. Gisteren was niet vandaag. Je kunt niet twee keer dezelfde beursvloer oplopen.