De letterlijke waarheidThe literal truth

Soms is het moeilijk om er precies achter te komen wat een woord letterlijk betekent. Is er wel een letterlijke betekenis die maar op een manier uit te leggen is?
En hoe leg je dan het woord letterlijk, letterlijk uit? Misschien door juist het tegenovergestelde te nemen. Als je weet wat je niet weet, weet je het misschien. Het tegenovergestelde van letterlijk is figuurlijk. Maar wat is figuurlijk dan? Ja, niet letterlijk, maar dan zijn we weer terug bij af.
En als we de klemtoon anders leggen? Dan krijg je letter-lijk en figuur-lijk. Nou, een figuur lijk kan ik me nog wel voorstellen. Dat is een karakter of personage in een boek of in een film. En die figureert daar als lijk. We kunnen dan wel beweren dat we een heel eind zijn geëvolueerd, met onze westerse beschaving, maar tegen de tijd dat iemand hier 18 is geworden heeft hij of zij al meer dan 10.000 moorden op tv gezien. En wij maar lachen om die Romeinen met hun Collosseum!
Want afgezien van de riolering, geneeskunde, onderwijs, wijn, de openbare orde, irrigatie, wegen, het drinkwatersysteem en de volksgezondheid, wat hebben de Romeinen ooit voor ons gedaan?
Maar wat is dan een letter lijk? Nou, rond de feestdagen kan ik me daar wel iets bij voorstellen: het opengebroken kartonnen doosje en de kruimels chocolade getuigen van het misdrijf. Dan hoef je geen heel CSI-team erop af te sturen. Kijk wiens voornaam met dezelfde letter begint als het opgepeuzelde lijk en je hebt je dader gevonden.
Ging alles maar zo makkelijk.
We komen toch terug bij het gegeven dat er niet een ondubbelzinnige, objectieve maatstaf is om iets letterlijk mee aan te wijzen. Neen, er bestaat gewoon geen waarheid. Althans, zo lijkt het. Het kan wel, maar het is moeilijk.
Ik stel hierbij voor dat we de waarheid in drie verschillende vormen opsplitsen. Er is een privé waarheid, een lokale waarheid en de Absolute Waarheid.
De privé waarheid is iets waarin alleen jij gelooft. Je mag wel denken dat je Elvis Presley bent, of de knapste persoon in het land, maar niemand anders gelooft dit (althans, niet zonder dat je ze flink daarvoor betaalt).
De lokale waarheid is een waarheid die gedeeld wordt door een groep mensen. Zij zijn overtuigt en hebben een mening en zij verkondigen die als waarheid. Voorbeelden zijn politieke partijen (want er is niks meer waar of je nu liberaal of socialist bent), mensen die vinden dat Jezus Christus de Messias is (er zijn hele volksstammen die dat niet vinden), of dat de beste dichters uit Roosendaal komen.
En dan hebben we natuurlijk de Absolute Waarheid. Daar kun je van vinden wat je wilt, maar dit is een waarheid die altijd geldt. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat we de Absolute Waarheid niet kunnen bewijzen. Alles waar je een cirkel omheen kunt trekken kan zichzelf niet verklaren zonder te verwijzen naar iets buiten de cirkel. Je moet dus iets aannemen, maar je kan het nooit bewijzen.
Dus de Absolute Waarheid is er wel maar we kunnen er nooit zeker van zijn dat hem zien. Eigenlijk net als met een zwart gat in het heelal. Die kun je ook niet zien (want er is daar geen licht) maar je kunt die alleen maar zien omdat de ruimte eromheen zichtbaar is.
Dus zou je de Absolute Waarheid kunnen zien door alle onwaarheden die eromheen zweven? Maar wat is een onwaarheid? Die is voor iemand anders een waarheid. Het domein van de Absolute Waarheid is oneindig. Dus zullen er ook altijd onbeantwoorde vragen blijven bestaan. En onzekerheid.
Verwarrend nietwaar? Maar bedenk even voor het gemak, dat deze column misschien niet al te letterlijk genomen moet worden.