Lekker bezig

De vraag die ik me nu eens wilde stellen, beste dames en heren, is of de nieuwe kleren van de keizer eigenlijk wel lekker zitten?
Cryptische vraag, dat geef ik toe, maar ik hoop die vraag te kunnen verduidelijken in hiernavolgende korte, bondige en vooral heldere tekst.
Want aan helderheid ontbreekt het ons heden ten dage veel te veel.
En ook wij dichters vervallen te vaak in onbegrijpelijke taal. Neem bijvoorbeeld een stukje van Lucebert:

“De oude meepse barg ligt
nimmermeer in drap.”

Onbegrijpelijke poëzie is altijd beter dan makkelijke poëzie. Makkelijke poëzie kun je lezen zoals de gebruiksaanwijzing voor een vaatwasser. Maar als je het maar moeilijk genoeg maakt, dan lijkt het veel meer dan het wellicht is.
Ander voorbeeld. Wat denkt u van deze tekst:

“het reflexief worden van de culturele overleveringen hoeft nu geenszins in het teken te staan van het op het subject gecentreerde vernuft en het op de toekomst gerichte bewustzijn van de geschiedenis. In dezelfde mate waarin we intersubjectieve constituering van de vrijheid gewaarworden, vervalt ook de possessief-individualistische schijn van een als eigen bezit voorgestelde autonomie.”

Aldus de Duitse filosoof en socioloog Jurgen Habermas. Dit leest niemand voor zijn plezier en ik kan me ook moeilijk voorstellen dat de heer Habermas zat te kraaien van de pret toen hij dit geneuzel aan het papier toevertrouwde.

Deze twee voorbeelden zijn gevolgen van hetzelfde verschijnsel, de zogenaamde zwamneiging. Nee, dat is niet het verschijnsel bij mensen met overmatige obesitas die te vaak vergeten hun diepere huidplooien goed droog en schoon te houden.
Dit gaat echter over domheid, onwetendheid en geestelijke luiheid. Een constante woordenstroom moet dit allemaal verhullen. Vaak trappen we hier in.
Hoe eleganter het opgetrokken woordengordijn, hoe makkelijker we erin tuinen. De combinatie van gezwam gekoppeld aan een persoon die autoriteit uitstraalt is rondweg dodelijk.
Een gebied waar de zwamneiging (de wetenschappelijke term is: verbale hersenrot) het best te bestuderen valt, is bij sportlieden op radio of tv. Een voetballer wordt door een interviewer gevraagd een analyse te geven van iets in een wedstrijd. Tenslotte moet de zendtijd gevuld worden, nietwaar?
Er worden vervolgens veel te woorden en speeksel (en niet te vergeten, mijn geduld) verspild door een oerwoud aan kromme bijzinnen, rare grammatica en nog meer verbale kraaltjes en spiegeltjes.
Als je goed luistert komt het vaak gewoon neer op: “wat we goed deden, deden we goed en daardoor hebben we gewonnen”, of “als we het minder slecht hadden gedaan hadden we gewonnen”.

Informatiedichtheid: 0 Open deuren: 1

Maar ook in de economie tiert de zwamneiging welig. Economen zijn extreem gevoelig voor oeverloos zwammen. Luister maar eens naar een economische voorspelling of een commentaar.
Of luister de volgende keer maar eens goed naar je eigen directeur. Hoe slechter het gaat met jullie onderneming, hoe groter het geklets van de directeur.
Maar dat gezwam verhult natuurlijk een hoop falen van eigen kant. Zelfs als een onderneming helemaal ten gronde wordt gericht kan de directeur er nog steeds met een vette bonus en diamanten handdruk wegkomen. En luister dan maar eens naar de argumenten om dat goed te praten. Zou dat nu lekker golfen als je met je boevenvriendjes aan het verpozen bent? Vermoedelijk denk je niet aan al die mensen die door jouw hopeloze onbekwaamheid werkeloos thuis zitten.
Gezwam verhult onwetendheid. Als het niet helder wordt uitgedrukt weet de spreker niet waar hij het over heeft. Hou het simpel. Eenvoud is het eindpunt van een lange, lastige weg, niet het uitgangspunt.
En hoe lekker zitten die nieuwe kleren van de keizer?
Alles wat je daarover kunt zeggen is dat het afhangt van de eerlijkheid van de drager. Het eerlijke antwoord luidt eenvoudig weg: hangt ervan af of het zomer of winter is. Toch?