Spiegelbeeld / zelfbeeld

Het is bijzonder moeilijk voor mensen (en vrouwen in het bijzonder) om langs een spiegelend oppervlak te lopen zonder daarin te kijken. Een ruit, een spiegel, een bushokje, noem het maar op. Meteen moet er even gekeken worden. En waarnaar eigenlijk? Of het haar goed zit, de rok nog recht, geen wc-papier dat uit de broek hangt. Dat soort dingen.
Is dat alles? Kijken we alleen om te zien of alles nog zo zat als we dachten toen we ’s morgens de deur uitgingen? Of gaat het om iets anders, iets wat dieper zit? Proberen we misschien het plaatje dat we in ons hoofd over onszelf hebben te bevestigen? Is het beeld dat ik uitstraal ook het werkelijke beeld? En dat ligt buiten jezelf. Je weet niet hoe de visuele boodschap wordt ontvangen uiteraard. Daar heb je dat spiegelende oppervlak nodig. Om even buiten jezelf te kunnen treden en jezelf te zien hoe anderen je zien.
Wat gebeurt er dan in die paar milliseconden tussen denken hoe je eruit ziet en de werkelijkheid? Er moet in een kort tijdbestek nogal iets aangepast worden als je je spiegelbeeld ziet. Want het spiegelbeeld voldoet bijna nooit aan je zelfbeeld. Daar zit een beetje een verschil. En dat kun je met geen mogelijkheid goed maken met een hipper kapsel, een mooie rok of betere toilet etiquette.
Komt eigenlijk je zelfbeeld sowieso ooit overeen met de werkelijkheid? Nu is het een heel interessante vraag wat de werkelijkheid nu precies is. Een spiegelend oppervlak zou, mits geen grote vervormingen of beschadigingen, een waarheidsgetrouwe projectie moeten geven van de werkelijkheid. Van jouw plaatje dus. Maar helaas wordt het plaatje daarna wel weer door het filter van jouw perceptie gehaald. En perceptie en werkelijkheid staan, op zijn zachtst gezegd, wel heel ver van elkaar af op de schaal van objectiviteit.
Daarom komt het meestal als een lichte schok/verrassing/verbazing als we onszelf terugzien in de spiegel. Want we weten dat die niet liegt (maar weten is weer iets anders dan voelen of geloven).
Maar wat van het grootste spiegelende oppervlak dat helemaal niet waarheidsgetrouw is? De reflectie van onszelf die we zien in onze sociale omgeving? Onze vrienden, kennissen, collega’s en andere frequente barbezoekers.
Zij houden ons ook een spiegel voor en geven ons een beeld van onszelf. Een beeld dat vaak een gevoel blijft, dat vaak ook moeilijk onder woorden is te brengen. Daarom wordt er ook zoveel en zolang oeverloos gepraat over alles wat in je omgeving gebeurt.
Waar je juist niet van moet uitgaan is echter de spiegel die je sociale omgeving je voorhoudt. Zodra je daarin kijkt krijg je de neiging om van alles aan te moeten passen. Omdat, wederom, je zelfbeeld soms in luttele seconden aangepast moet worden bij het horen van weer een sociale roddel of opmerking.
Iemand krijgt een betere baan of meer salaris? Een vriend wint de lotto? Kennissen gaan een half jaar naar een tropisch eiland? Oh-oh, wat komt dat aan. Want vergeleken met hun reflectie boer jij het natuurlijk niet zo goed met je vierdehands auto en je saaie ambtenarenbaan.
Maar niets menselijks is je vreemd. Dit wordt het survivorship bias genoemd; de neiging om als we onze omgeving zien er alleen de winnaars eruit te pikken. Natuurlijk, jij hebt ook een fantastische baan met een mooi salaris, maar als er iemand meer dan jij verdient dan ben je plotseling blind voor degenen die het minder goed hebben dan jij. Onze sociale omgeving geeft ons een bijzonder vertekend beeld: we zien wel de mooie rok van de buurvrouw, maar we negeren eenvoudig weg dat de rest van de straat een stuk wc papier uit hun broek heeft hangen (inclusief erg dubieuze vlekken).
Moraal van het verhaal: wil je nooit teleurgesteld worden in het verschil tussen je eigenbeeld en je omgeving, ga dan wonen in een wijk van een bijzonder lage sociale klasse. Daar verdien jij het meest en zie je er het beste uit, zodat niemand boven je staat en jij je niet minder hoeft te voelen.
Ik raad een lepra-kolonie aan. De plaatselijke VVV kan er zo een voor u uitkiezen.