Tag Archive for Johannes Vermeer

Vermeer en zijn gezicht op Delft

Er zijn grofweg twee kampen te vinden als we er gediscussieerd wordt over Johannes Vermeer. Het ene kamp zegt dat hij een echte kamer heeft gebruikt, met echte mensen en echte tafels en stoelen en dat hij dus schilderde wat hij zag. Het andere kamp zegt: nee, hij was een briljant genie dat het uit zijn hoofd deed. Hij had zo’n visueel geheugen dat alles dat hij zag meteen op het doek gezet kon worden. Vermoedelijk zullen we het nooit weten, maar ik sluit me toch iets meer aan bij degenen die zeggen dat hij daadwerkelijk schilderde wat hij zag. Ik denk dat onderstaande tekst dit wellicht kan illustreren. Ik ga hierbij uit van het schilderij ‘Soldaat en lachende meisje’. Wederom zijn de personen in een kamer gezeten, met een raam aan de linkerkant. Soldaat Fascinerend allemaal, maar dit zegt nog niets of het nu een verzonnen tafereel is, of dat het een echte blik geeft op de werkelijkheid die Vermeer zag. We gaan er voor het gemak vanuit dat Vermeer dit schilderde toen hij nog in het huis ‘Mechelen’ woonde, aan de Markt in Delft. Eigenlijk maakt dat niet zoveel uit waar het is, maar het geeft meer kredietwaardigheid aan mijn bewering. Hier kom ik straks nog op terug. Goed, laten we nu eens inzoomen op het open raam aan de linkerkant: Soldaat_groot In dat glas-in-lood raam zien we de vage contouren van iets. Een wat? Een boog of zo. Maar in ieder geval lijkt het sterk op een gebouw van steen. Mee eens? Je zou dus (met de veronderstelling dat dit schilderij echt gemaakt is in een kamer in het huis ‘Mechelen’) moeten kunnen nagaan of er een gebouw vlak naast het raam heeft gestaan met iets wat lijkt op wat er in het raam wordt weerspiegeld. Als je dat niet kunt vinden, dan zijn er twee mogelijkheden; of Vermeer heeft het helemaal verzonnen en verzint dan een weerspiegeling in het raam, of het schilderij is op een andere plaats gemaakt, maar wel op een echte locatie. Laten we er een fotootje van Delft bijnemen (met dank aan Google Maps): Delft_boven Het rode vlak is de plaats waar vroeger het huis ‘Mechelen’ heeft gestaan. Is nu een steeg/doorgang naar de Markt. De rode lijnen wijzen naar de Nieuwe Kerk op de Markt. Naar de andere kant heb ik ze niet getrokken, want daar staan nu geen gebouwen en heeft ook nooit iets gestaan. De lijnen rechtdoor hebben ook geen zin, want het raam weerspiegeld iets van de zijkant, niet van rechtdoor. Dus het lijkt erop dat de Nieuwe Kerk er iets mee te maken heeft. En hoe ziet dat gebouw er dan precies uit? de-nieuwe-kerk-delft3(p-activity,4163)(c-0) Als die weerspiegeling lijkt op een boog, dan wordt het zoeken naar bogen, nietwaar? Nu lijkt het er erg op dat we dingen willen zien, maar ik moet zeggen dat de boog aan de voorkant, met de drie ramen, wel akelig veel trekjes vertoond van wat in het raam weerspiegeld wordt. De kromming, de witte rand naast de kromming. Zou Vermeer dit gewoon gezien kunnen hebben toen hij ergens in de 17e eeuw naar buiten keek? Streetview_Delft Misschien wel, misschien ook niet. Maar om terug te komen op dat ene punt; stel dat Vermeer het niet geschilderd heeft op de plaats waar we denken dat het was. Dan zou er nog steeds ergens een locatie kunnen zijn waar een boog met een witte rand te zien is, vanuit de juiste hoek. Mocht ik ooit de tijd vinden, dan reis ik af naar Delft en wil vanaf die plaats de huizen aan de overkant (links naast het raadhuis, en met een camera op een lange stok, want wij Nederlanders mogen dan het langste volk ter wereld zijn, die hoogte haal ik niet) bekijken. Want je ziet op het schilderij ook nog net enkele daken. Ben benieuwd of dat overeenkomt. Vermeer kan wellicht een uitmuntend kunstenaar zijn met een fenomenaal visueel geheugen. Maar dergelijke details in een raam uit het hoofd schilderen; met welke reden? Wordt het schilderij dan mooier/beter/etc.? De bewering dat Vermeer dus zijn interieurs heeft verzonnen (Walter Liedtke is een van degenen die dit beweert) lijkt onwaarschijnlijker dan wat ik hierboven heb vermeld. Als de ruimte namelijk verzonnen zou zijn, wat voegt dan een dergelijk detail aan de kamer? Die wordt er niet realistischer op. Het lijkt er sterk op dat Vermeer dus schilderde wat hij zag en sosm wat aanpassingen deed. Moeilijker moeten we het niet maken. Ik hoop dat we nog steeds uit blijven gaan van de stelling dat de meest simpele bewering vaak de juiste is, voordat we konijnen uit hoge hoeden gaan toveren.

Vermeer en zijn vrouw

Over Johannes Vermeer (1632 – 1675) zijn al tientallen, zo niet honderden boeken verschenen. Gelukkig heb ik ze niet allemaal gelezen (want op een gegeven moment treedt er toch wel wat van herhaling op).

Wat mij opvalt is dat er meestal twee kampen te vinden zijn onder de critici van zijn werk (uiteraard zijn er veel meer kampen te vinden, maar ik houd het graag eenvoudig).
Voorstanders van het Grote Genie Vermeer beweren dat hij alles uit zijn hoofd heeft geschilderd, en dat wat we zien op het doek nooit in het echt heeft bestaan. Dat kan zijn, maar dan heeft de beste man erg weinig fantasie gehad, omdat in het grootste deel van zijn interieurschilderijen zo’n beetje telkens dezelfde attributen voorkomen (stoelen, landkaarten, schilderijen, vensters).
In de andere hoek zitten degenen die denken dat hij alles heeft geschilderd ‘naar het leven’. Of hij dit nu deed met een camera obscura (een soort middeleeuwse viewmaster) of niet maakt voor mijn onderstaande bewering niet uit.
Ik denk dat Vermeer wellicht niet een schilderij, als geheel, naar het leven schilderde, maar dan toch wel de losstaande elementen. Die hij op een uiterst mooie manier wist te combineren en rangschikken op het doek.

De schrijver Benjamin Binsctock heeft in 2008 een boek gepubliceerd met de titel ‘Vermeer’s Family Secrets’  (http://www.vermeersfamilysecrets.com/). Hierin geeft hij zijn theorie weer waarin hij zegt dat Vermeer uitsluitend zaken (huisje, boompje, beestje) uit zijn eigen directe omgeving gebruikte. Erg interessant om te lezen, een aanrader dus.

Awel, een van zijn hypotheses is dat Vermeer voornamelijk dus zijn familie gebruikte als modellen voor zijn schilderijen.
Zijn vrouw Catherine Bolnes (in documenten ook wel Trijntge genaamd) is een model dat klaarblijkelijk vaker terugkomt.
Nu vind ik het herkennen van gezichten sowieso al een moeilijke zaak (dus ik zal wel nooit een betrouwbare getuige zijn in wat voor rechtszaak dan ook…) maar ik kon op twee schilderijen toch niet ontkomen aan de gelijkenissen tussen de gezichten.

De gezichten zijn resp. van de schilderijen ‘Brieflezende vrouw in het blauw’ (Rijksmuseum, Amsterdam) en die van ‘Brieflezend meisje bij het venster’ (Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden).
Met Phosotoshop heb ik de gezichten even groot gemaakt. Hieronder  het resultaat:

Detail Brieflezende vrouw in het blauw

Vermeer’s vrouw als zijn model?

Detal Brieflezend meisje bij het venster

Is dit dezelfde vrouw als hiernaast?

Dat gedaan hebbende, heb ik het gezicht van het schilderij uit het Rijksmuseum enige graden geroteerd, met de klok mee.
Dat ziet er dan weer zo uit:

Als ik dan de twee gezichten over elkaar leg (en dan maak ik er natuurlijk een wat doorzichtiger, anders slaat het he-le-maal nergens op) wat schetst dan mijn verbazing:

Twee gezichten over elkaar

Vermeer moest wel hetzelfde model gebruiken!

De vorm van het voorhoofd, de ogen, de neus en de mond vallen alle samen. Is wel erg veel toeval nietwaar?
Goed, stel dan dat we er van uit gaan dat Vermeer het allemaal verzon. Hij zoog het, zogezegd, uit zijn artistieke duim. Dan is het wel erg toevallig dat de gelijkenissen zo treffend zijn. Of (en nu heb ik dan zo’n beetje alle Vermeerliefhebbers collectief op de kast), hij was redelijk beperkt in zijn uitbeelding van mensen en dingen en schilderde daarom altijd hetzelfde. Meer kon hij niet! Eigenlijk te vergelijken met een hedendaagse cartoonist die altijd dezelfde typetjes en houdingen tekent, omdat dat alles is wat hij kan. Wie deze vrouw is, is moeilijker te zeggen. Is het inderdaad Catherine Bolnes, zijn vrouw? Maar dat maakt voor nu even niet uit. Dat op twee van zijn schilderijen echt wel dezelfde (soort?) vrouw wordt getoond, is overduidelijk.
Het laatste is hierover nog niet gezegd, want er zijn nog meer gezichten die ik eigenlijk een soortgelijke behandeling wil geven.

Wordt vervolgd…

Over Johannes Vermeer (1632 – 1675) zijn al tientallen, zo niet honderden boeken verschenen. Gelukkig heb ik ze niet allemaal gelezen (want op een gegeven moment treedt er toch wel wat van herhaling op).

Wat mij opvalt is dat er meestal twee kampen te vinden zijn onder de critici van zijn werk (uiteraard zijn er veel meer kampen te vinden, maar ik houd het graag eenvoudig).
Voorstanders van het Grote Genie Vermeer beweren dat hij alles uit zijn hoofd heeft geschilderd, en dat wat we zien op het doek nooit in het echt heeft bestaan. Dat kan zijn, maar dan heeft de beste man erg weinig fantasie gehad, omdat in het grootste deel van zijn interieurschilderijen zo’n beetje telkens dezelfde attributen voorkomen (stoelen, landkaarten, schilderijen, vensters).
In de andere hoek zitten degenen die denken dat hij alles heeft geschilderd ‘naar het leven’. Of hij dit nu deed met een camera obscura (een soort middeleeuwse viewmaster) of niet maakt voor mijn onderstaande bewering niet uit.
Ik denk dat Vermeer wellicht niet een schilderij, als geheel, naar het leven schilderde, maar dan toch wel de losstaande elementen. Die hij op een uiterst mooie manier wist te combineren en rangschikken op het doek.

De schrijver Benjamin Binsctock heeft in 2008 een boek gepubliceerd met de titel ‘Vermeer’s Family Secrets’  (http://www.vermeersfamilysecrets.com/). Hierin geeft hij zijn theorie weer waarin hij zegt dat Vermeer uitsluitend zaken (huisje, boompje, beestje) uit zijn eigen directe omgeving gebruikte. Erg interessant om te lezen, een aanrader dus.

Awel, een van zijn hypotheses is dat Vermeer voornamelijk dus zijn familie gebruikte als modellen voor zijn schilderijen.
Zijn vrouw Catherine Bolnes (in documenten ook wel Trijntge genaamd) is een model dat klaarblijkelijk vaker terugkomt.
Nu vind ik het herkennen van gezichten sowieso al een moeilijke zaak (dus ik zal wel nooit een betrouwbare getuige zijn in wat voor rechtszaak dan ook…) maar ik kon op twee schilderijen toch niet ontkomen aan de gelijkenissen tussen de gezichten.

De gezichten zijn resp. van de schilderijen ‘Brieflezende vrouw in het blauw’ (Rijksmuseum, Amsterdam) en die van ‘Brieflezend meisje bij het venster’ (Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden).
Met Phosotoshop heb ik de gezichten even groot gemaakt. Hieronder  het resultaat:

Detail Brieflezende vrouw in het blauw

Vermeer's vrouw als zijn model?


Detal Brieflezend meisje bij het venster

Is dit dezelfde vrouw als hiernaast?

Dat gedaan hebbende, heb ik het gezicht van het schilderij uit het Rijksmuseum enige graden geroteerd, met de klok mee.
Dat ziet er dan weer zo uit:

Als ik dan de twee gezichten over elkaar leg (en dan maak ik er natuurlijk een wat doorzichtiger, anders slaat het he-le-maal nergens op) wat schetst dan mijn verbazing:

Twee gezichten over elkaar

Vermeer moest wel hetzelfde model gebruiken!

De vorm van het voorhoofd, de ogen, de neus en de mond vallen alle samen. Is wel erg veel toeval nietwaar?
Goed, stel dan dat we er van uit gaan dat Vermeer het allemaal verzon. Hij zoog het, zogezegd, uit zijn artistieke duim. Dan is het wel erg toevallig dat de gelijkenissen zo treffend zijn. Of (en nu heb ik dan zo’n beetje alle Vermeerliefhebbers collectief op de kast), hij was redelijk beperkt in zijn uitbeelding van mensen en dingen en schilderde daarom altijd hetzelfde. Meer kon hij niet! Eigenlijk te vergelijken met een hedendaagse cartoonist die altijd dezelfde typetjes en houdingen tekent, omdat dat alles is wat hij kan. Wie deze vrouw is, is moeilijker te zeggen. Is het inderdaad Catherine Bolnes, zijn vrouw? Maar dat maakt voor nu even niet uit. Dat op twee van zijn schilderijen echt wel dezelfde (soort?) vrouw wordt getoond, is overduidelijk.
Het laatste is hierover nog niet gezegd, want er zijn nog meer gezichten die ik eigenlijk een soortgelijke behandeling wil geven.

Wordt vervolgd…