Tag Archive for Vermeer

Vermeer en zijn gezicht op Delft

Er zijn grofweg twee kampen te vinden als we er gediscussieerd wordt over Johannes Vermeer. Het ene kamp zegt dat hij een echte kamer heeft gebruikt, met echte mensen en echte tafels en stoelen en dat hij dus schilderde wat hij zag. Het andere kamp zegt: nee, hij was een briljant genie dat het uit zijn hoofd deed. Hij had zo’n visueel geheugen dat alles dat hij zag meteen op het doek gezet kon worden. Vermoedelijk zullen we het nooit weten, maar ik sluit me toch iets meer aan bij degenen die zeggen dat hij daadwerkelijk schilderde wat hij zag. Ik denk dat onderstaande tekst dit wellicht kan illustreren. Ik ga hierbij uit van het schilderij ‘Soldaat en lachende meisje’. Wederom zijn de personen in een kamer gezeten, met een raam aan de linkerkant. Soldaat Fascinerend allemaal, maar dit zegt nog niets of het nu een verzonnen tafereel is, of dat het een echte blik geeft op de werkelijkheid die Vermeer zag. We gaan er voor het gemak vanuit dat Vermeer dit schilderde toen hij nog in het huis ‘Mechelen’ woonde, aan de Markt in Delft. Eigenlijk maakt dat niet zoveel uit waar het is, maar het geeft meer kredietwaardigheid aan mijn bewering. Hier kom ik straks nog op terug. Goed, laten we nu eens inzoomen op het open raam aan de linkerkant: Soldaat_groot In dat glas-in-lood raam zien we de vage contouren van iets. Een wat? Een boog of zo. Maar in ieder geval lijkt het sterk op een gebouw van steen. Mee eens? Je zou dus (met de veronderstelling dat dit schilderij echt gemaakt is in een kamer in het huis ‘Mechelen’) moeten kunnen nagaan of er een gebouw vlak naast het raam heeft gestaan met iets wat lijkt op wat er in het raam wordt weerspiegeld. Als je dat niet kunt vinden, dan zijn er twee mogelijkheden; of Vermeer heeft het helemaal verzonnen en verzint dan een weerspiegeling in het raam, of het schilderij is op een andere plaats gemaakt, maar wel op een echte locatie. Laten we er een fotootje van Delft bijnemen (met dank aan Google Maps): Delft_boven Het rode vlak is de plaats waar vroeger het huis ‘Mechelen’ heeft gestaan. Is nu een steeg/doorgang naar de Markt. De rode lijnen wijzen naar de Nieuwe Kerk op de Markt. Naar de andere kant heb ik ze niet getrokken, want daar staan nu geen gebouwen en heeft ook nooit iets gestaan. De lijnen rechtdoor hebben ook geen zin, want het raam weerspiegeld iets van de zijkant, niet van rechtdoor. Dus het lijkt erop dat de Nieuwe Kerk er iets mee te maken heeft. En hoe ziet dat gebouw er dan precies uit? de-nieuwe-kerk-delft3(p-activity,4163)(c-0) Als die weerspiegeling lijkt op een boog, dan wordt het zoeken naar bogen, nietwaar? Nu lijkt het er erg op dat we dingen willen zien, maar ik moet zeggen dat de boog aan de voorkant, met de drie ramen, wel akelig veel trekjes vertoond van wat in het raam weerspiegeld wordt. De kromming, de witte rand naast de kromming. Zou Vermeer dit gewoon gezien kunnen hebben toen hij ergens in de 17e eeuw naar buiten keek? Streetview_Delft Misschien wel, misschien ook niet. Maar om terug te komen op dat ene punt; stel dat Vermeer het niet geschilderd heeft op de plaats waar we denken dat het was. Dan zou er nog steeds ergens een locatie kunnen zijn waar een boog met een witte rand te zien is, vanuit de juiste hoek. Mocht ik ooit de tijd vinden, dan reis ik af naar Delft en wil vanaf die plaats de huizen aan de overkant (links naast het raadhuis, en met een camera op een lange stok, want wij Nederlanders mogen dan het langste volk ter wereld zijn, die hoogte haal ik niet) bekijken. Want je ziet op het schilderij ook nog net enkele daken. Ben benieuwd of dat overeenkomt. Vermeer kan wellicht een uitmuntend kunstenaar zijn met een fenomenaal visueel geheugen. Maar dergelijke details in een raam uit het hoofd schilderen; met welke reden? Wordt het schilderij dan mooier/beter/etc.? De bewering dat Vermeer dus zijn interieurs heeft verzonnen (Walter Liedtke is een van degenen die dit beweert) lijkt onwaarschijnlijker dan wat ik hierboven heb vermeld. Als de ruimte namelijk verzonnen zou zijn, wat voegt dan een dergelijk detail aan de kamer? Die wordt er niet realistischer op. Het lijkt er sterk op dat Vermeer dus schilderde wat hij zag en sosm wat aanpassingen deed. Moeilijker moeten we het niet maken. Ik hoop dat we nog steeds uit blijven gaan van de stelling dat de meest simpele bewering vaak de juiste is, voordat we konijnen uit hoge hoeden gaan toveren.

Vermeer en zijn vrouw (II)Vermeer and his wife (II)

Er schijnt een stroming te zijn in de bestudering van (schilder)kunst, die ervan uitgaat dat je niet het leven van de kunstenaar te veel moet betrekken bij het bestuderen en beoordelen van zijn werk. Blijkbaar is dat een Romantisch ideaal, waarbij de Kunstenaar (let op de hoofdletter!) te veel op een voetstuk wordt gezet. Hij wordt dan gezien als het onbegrepen genie, het lichtende voorbeeld, ineens was ‘ie er.

Ook moet er vooral gekeken worden naar documenten en beschrijvingen van het kunstwerk in kwestie. En natuurlijk technisch onderzoek. Verflagen afkrabben, röntgenfoto’s nemen, MRI scans en alles wat de moderne techniek ons voorhanden biedt.

Maar vergeten we soms niet iets heel belangrijks? Wat van de afbeelding zelf? Die is toch het beste document voor wat de kunstenaar probeerde te zeggen. En ja, dat kan zeer persoonlijk zijn en ja, dat kan heel erg te maken te hebben met de omgeving waar de kunstenaar zich bevond.

In een eerdere blog heb ik het al gehad over het feit dat het redelijk aannemelijk lijkt (gebaseerd op het visuele bewijs) dat Vermeer zijn vrouw (of een telkens hetzelfde model) heeft geportretteerd in een aantal van zijn werken.

Hieronder heb ik ze op een rijtje gezet (niet chronologisch want de meningen zijn nogal verdeeld over de verschijningsdata van zijn schilderijen).
De afbeeldingen zijn allemaal dezelfde richting in gezet zodat de vergelijking makkelijk is. let vooral op de spitse neus, de lippen en het voorhoofd.

De overeenkomsten zijn verassend!

Brieflezende vrouw in het blauwBrieflezende vrouw bij het raamHet concertSoldaat en het lachende meisjeDe koppelaarsterVrouw met weegschaalVrouw met waterkanSlapend meisjeThere seems to be a trend in the study of (painted) art , which assumes that you do not have to engage in studying and assessing his work the life of the artist too much Apparently this is a romantic ideal, where the Artist (note the capital!) is put way too much on a pedestal. He is seen as the misunderstood genius, the shining example for us mere humans, all of a sudden he was ‘there’.

Furthermore, we ought to study documents and written descriptions of the work of art in question. And of course, technical research. Layers of paint to be scraped of, x-rays, MRI scans and all of the modern wizardry one can think of.

But aren’t we forgetting the most important thing? The image itself ? That is still the best document when one wants to discover what the artist was trying to say . And yes, it can be very personal , and yes, it probably has got a lot to do with the environment the artist was in.

In a previous blog I talked about the fact that it seems quite plausible (based on the visual evidence) that Vermeer’s wife (or put differently: the same model) has been portrayed in some of his works.

Below I have put them in a row (not chronologically because opinions are quite divided on the publication dates of his paintings).
The images are all facing the same direction so that comparison is easier. Pay special attention to the sharp nose, lips and forehead .

The similarities are surprising !

Brieflezende vrouw in het blauwBrieflezende vrouw bij het raamHet concertSoldaat en het lachende meisjeDe koppelaarsterVrouw met weegschaalVrouw met waterkanSlapend meisje